Profitis Ilias

Profitis Ilias is een kleine orthodoxe kapel die op een heuveltop bij het dorp Moni ligt, in het bergachtige binnenland van Naxos. Net als tientallen vergelijkbare kapellen op de Griekse eilanden is ze gewijd aan de profeet Elia, een heilige wiens naam van oudsher verbonden is met hooggelegen plekken, in navolging van het Bijbelse verhaal over Elia's ontmoeting met God op de berg Horeb. Wat deze kapel in het bijzonder onderscheidt, is het uitzicht dat ze biedt: een weids panorama van het Naxiotische landschap, van de geterrasseerde olijfgaarden en granieten bergkammen in de nabije omgeving tot, op een heldere dag, de Egeïsche Zee die zich uitstrekt naar de naburige eilanden.

De kapel ligt binnen het postgebied Moni 843 02, een rustige gemeenschap in het binnenland, ver weg van de drukte aan de kust van Naxos-Stad en de stranden van Agios Prokopios of Agia Anna. Hierheen komen betekent dat je je begeeft in een deel van Naxos dat veel bezoekers nooit bereiken, reden genoeg om de reis te maken.

Wat je kunt verwachten

Profitis Ilias volgt de gebruikelijke vorm van een witgekalkte Cycladische kapel: compact, met één beuk, een kleine klokkenboog en een sober interieur met een iconostase, olielampen en de kenmerkende geur van wierook die blijft hangen, zelfs als de kapel leeg is. De buitenkant is eenvoudig tot aan het ascetische toe, wat de zeggingskracht van het omliggende landschap alleen maar versterkt.

De plek is 24 uur per dag geopend, dus je hoeft je aankomst niet af te stemmen op een beheerder of een gesloten hek. De kapel wordt waarschijnlijk gebruikt voor het feest van Profitis Ilias op 20 juli, wanneer heuveltopkapellen in heel Griekenland vroege ochtendliturgieën houden, die vaak plaatselijke bewoners aantrekken die voor zonsopgang te voet de klim maken.

Hoe kom je er

Moni is met de auto bereikbaar vanuit Naxos-Stad via de binnenweg die door Galanado, Tripodes en de vallei van Tragaea loopt. De rit vanuit Naxos-Stad duurt ongeveer 25–35 minuten, afhankelijk van de route die je kiest. Een huurauto of scooter is de meest praktische optie; de wegen door het binnenland zijn bochtig en plaatselijk smal, maar verhard.

Er is geen reguliere busdienst die passagiers bij de kapel zelf afzet. De KTEL-bus vanuit Naxos-Stad bedient enkele dorpen in het binnenland, maar je zou waarschijnlijk het laatste stuk te voet moeten afleggen, over een voetpad of onverharde weg vanaf de dichtstbijzijnde weg.

Parkeren bij kleine heuveltopkapellen op Naxos verloopt doorgaans informeel: rij aan de kant waar de weg verbreedt nabij het begin van het pad. De kapel is op alle uren geopend en er wordt geen toegangsgeld geheven.

Beste tijd om te bezoeken

Zonsopgang en de late namiddag zijn de meest lonende momenten om een heuveltopkapel op Naxos te bezoeken, en Profitis Ilias vormt daarop geen uitzondering. Het laaghangende licht laat de steen en de witkalk het best tot hun recht komen, en het uitzicht is het scherpst voordat tegen de middag de nevel boven de Egeïsche Zee opbouwt.

De feestdag van Profitis Ilias valt op 20 juli. Als je rond die datum op Naxos bent, is het bijwonen van een vroege ochtendliturgie in een Profitis Ilias-kapel op een heuveltop een van de meest authentieke lokale ervaringen die het eiland te bieden heeft: de viering begint doorgaans voor het ochtendgloren.

Juli en augustus brengen over het geheel genomen de meeste bezoekers naar Naxos, maar de dorpen in het binnenland zien slechts een fractie van de drukte aan de kust. Het voorjaar (april–mei) is ideaal: de heuvels zijn groen, de lucht is koel en het zicht is doorgaans uitstekend.

De traditie van heuveltopkapellen

Overal op de Cycladen worden kapellen die aan Profitis Ilias gewijd zijn vrijwel altijd op de hoogste beschikbare grond gebouwd. De band tussen de profeet en hooggelegen plekken is diep geworteld in de Grieks-orthodoxe traditie en, daarvóór, in de religieuze praktijk van het oude Griekenland: veel van deze toppen waren al heilig lang voor de komst van het christendom. Op Naxos, dat meer kerken en kapellen per vierkante kilometer telt dan vrijwel elk ander Grieks eiland, fungeren deze heuvelheiligdommen zowel als religieuze bakens als als oriëntatiepunten, kilometers ver zichtbaar in alle richtingen.

Tips voor een bezoek

• Draag schoenen met grip als de laatste benadering over een voetpad gaat; het rotsachtige heuvelterrein kan na regen glad zijn.
• Neem water mee, vooral in de zomer: bij de kapel zijn er geen voorzieningen.
• Kleed je bescheiden als je van plan bent naar binnen te gaan: bedekte schouders en knieën is de gangbare verwachting bij orthodoxe kapellen.
• Het interieur kan buiten feestdagen en diensten op slot zitten; de buitenkant en het uitzicht zijn hoe dan ook toegankelijk.
• Combineer het bezoek met andere plekken in het binnenland: de Byzantijnse toren in Ano Potamia, de Panagia Drosiani-kerk bij Moni of de met marmer geplaveide dorpen van de Tragaea liggen allemaal op korte rijafstand.
• Neem een camera met groothoeklens mee; de panoramische uitgestrektheid van het Naxiotische binnenland vanaf deze hoogte beloont een ruime beelduitsnede.