Άγιος Χρυσόστομος

Ο Άγιος Χρυσόστομος είναι μια παραδοσιακή ορθόδοξη εκκλησία στην Πάρο, αφιερωμένη στον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, μία από τις πιο σεβαστές μορφές του ανατολικού χριστιανισμού. Οι συντεταγμένες του — 37,056293° Β, 25,210155° Α — τον τοποθετούν στο νοτιοδυτικό τμήμα του νησιού, μακριά από την τουριστική συγκέντρωση της Παροικιάς και της Νάουσας, σε πιο ήσυχο αγροτικό τοπίο, χαρακτηριστικό της ενδοχώρας και των ακτών της Πάρου.

Εκκλησάκια με το όνομα Άγιος Χρυσόστομος εμφανίζονται σε όλα τα ελληνικά νησιά, συνήθως ως μικρά, ασβεστωμένα μονόκλιτα κτίσματα, χτισμένα και συντηρημένα από μια τοπική οικογένεια ή μια κοινότητα χωριού. Αυτό εδώ ακολουθεί την ίδια παράδοση: λιτό σε κλίμακα, σημαντικό στη λατρευτική ζωή όποιου το φροντίζει, και σχεδόν άγνωστο στους επισκέπτες που περνούν από τους κεντρικούς δρόμους. Αυτή ακριβώς η αφάνεια αποτελεί από μόνη της λόγο για να το αναζητήσετε, αν αυτό που επιδιώκετε είναι μια ήσυχη, ανέμελη συνάντηση με τη νησιωτική θρησκευτική αρχιτεκτονική.

Η γιορτή του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου πέφτει στις 13 Νοεμβρίου στο ορθόδοξο εορτολόγιο, με μια δεύτερη μνήμη στις 27 Ιανουαρίου που σηματοδοτεί την ανακομιδή των λειψάνων του στην Κωνσταντινούπολη. Αν τύχει να βρίσκεστε στην Πάρο γύρω από κάποια από τις δύο ημερομηνίες, το εκκλησάκι ίσως τελέσει ένα μικρό πανηγύρι — τη λειτουργία της γιορτής που ακολουθείται από ανεπίσημη συγκέντρωση — που προσφέρει μια γνήσια ματιά στην καθημερινή ευλάβεια του νησιού.

Τι να περιμένετε

Τα νησιωτικά εκκλησάκια αυτού του τύπου στην Ελλάδα είναι συνήθως μικρά: ένα μόνο καμαροσκέπαστο κλίτος, χοντροί ασβεστωμένοι τοίχοι, ένα μικρό τέμπλο που χωρίζει τον κυρίως ναό από το ιερό, και καντήλια αναμμένα μπροστά στις κύριες εικόνες. Η εικόνα του Αγίου Χρυσοστόμου τον απεικονίζει συνήθως με αρχιερατικά άμφια — χρυσά ενδύματα, ωμοφόριο και το χαρακτηριστικό μακρύ γένι — να κρατά Ευαγγέλιο. Το όνομά του στα ελληνικά, Χρυσόστομος, σημαίνει «αυτός που έχει χρυσό στόμα», αναφορά στην ξακουστή ρητορική του δεινότητα, και η εικόνα συχνά περιλαμβάνει ένα ειλητάριο με ένα απόσπασμα από τα συγγράμματά του.

Το εξωτερικό σχεδόν σίγουρα θα ακολουθεί την κυκλαδίτικη λαϊκή αρχιτεκτονική: λείο λευκό σοβά, μια μπλε βαμμένη πόρτα, μια μικρή καμπάνα κρεμασμένη από ένα τοξωτό καμπαναριό ή από ένα απλό στήριγμα. Ένα κυπαρίσσι ή ένας χαμηλός πέτρινος τοίχος συχνά πλαισιώνουν την είσοδο. Το γύρω έδαφος σε αυτό το τμήμα της Πάρου είναι ένα μείγμα από θαμνότοπους, αναβαθμίδες με χωράφια και πού και πού κάποιον αμπελώνα ή ελαιώνα.

Μην περιμένετε ανοιχτή πόρτα ένα τυχαίο απόγευμα. Μικρά εκκλησάκια σαν κι αυτό είναι συνήθως κλειδωμένα, εκτός από τις λειτουργίες και τις γιορτές. Το κλειδί το κρατά συνήθως η οικογένεια ή ο ενορίτης που είναι υπεύθυνος για τη συντήρηση του εκκλησιδιού. Αν η πόρτα είναι ανοιχτή όταν φτάσετε, μπείτε αθόρυβα, αφήστε τα μάτια σας να συνηθίσουν στο αμυδρό φως του εσωτερικού και τηρήστε την εθιμοτυπία που ισχύει σε όλες τις ορθόδοξες εκκλησίες: όχι δυνατές κουβέντες, όχι φωτογραφίες με φλας χωρίς σιωπηρή άδεια, και ντύσιμο που καλύπτει τους ώμους και τα γόνατα.

Πώς να φτάσετε εκεί

Το εκκλησάκι βρίσκεται περίπου στις 37,056° Β, 25,210° Α στον νοτιοδυτικό τομέα της Πάρου. Ο πιο πρακτικός τρόπος πρόσβασης είναι με αυτοκίνητο ή σκούτερ — και τα δύο διατίθενται ευρέως προς ενοικίαση στην Παροικιά και τη Νάουσα. Από την Παροικιά, κατευθυνθείτε νότια στον κεντρικό παραλιακό δρόμο προς την Αλυκή και την Αγκαιριά· οι συντεταγμένες θα σας οδηγήσουν από τον κεντρικό δρόμο σε έναν τοπικό δρομάκο. Υπολογίστε περίπου 20 λεπτά με σκούτερ από το κέντρο της Παροικιάς.

Δεν υπάρχει ειδική στάση λεωφορείου που να εξυπηρετεί αυτή τη συγκεκριμένη τοποθεσία. Το δίκτυο λεωφορείων του ΚΤΕΛ Πάρου συνδέει τα κύρια χωριά και τις παραλίες, αλλά για να φτάσετε σε ένα αγροτικό εκκλησάκι σε αυτές τις συντεταγμένες χρειάζεστε δικό σας μέσο ή ταξί. Ταξί υπάρχουν στην Παροικιά· οι οδηγοί που γνωρίζουν καλά τα εκκλησάκια του νησιού συνήθως ξέρουν πώς να φτάσουν σε μια τοποθεσία με βάση το όνομά της.

Το παρκάρισμα σε αυτό το τμήμα του νησιού είναι ανεπίσημο: σταθμεύστε αρκετά έξω από τον δρόμο και αποφύγετε να εμποδίζετε τους χωματόδρομους πρόσβασης στα χωράφια. Το έδαφος είναι αρκετά επίπεδο ώστε η τελευταία διαδρομή με τα πόδια, αν παρκάρετε λίγο πιο πριν, να είναι απλή υπόθεση.

Καλύτερη εποχή για επίσκεψη

Η Πάρος ακολουθεί τον τυπικό κυκλαδίτικο καιρό: ζέστη και ξηρασία από τα τέλη Ιουνίου έως τον Αύγουστο, με τον βόρειο άνεμο μελτέμι να φυσά πιο έντονα τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Η άνοιξη (Απρίλιος έως αρχές Ιουνίου) και το φθινόπωρο στις αρχές του (Σεπτέμβριος έως Οκτώβριος) προσφέρουν τις πιο άνετες συνθήκες για να διασχίσετε με το όχημα τους επαρχιακούς δρόμους του νησιού και να επισκεφθείτε αγροτικά εκκλησάκια χωρίς τη ζέστη της καρδιάς του καλοκαιριού.

Για το ίδιο το εκκλησάκι, η πιο ανταποδοτική περίοδος επίσκεψης είναι γύρω από τις γιορτές του: 13 Νοεμβρίου και 27 Ιανουαρίου. Ο Νοέμβριος στην Πάρο είναι ήπιος με βορειοευρωπαϊκά κριτήρια — μέγιστες θερμοκρασίες γύρω στους 18–20°C — και το νησί είναι ουσιαστικά άδειο από τουρίστες, κάτι που χαρίζει σε αυτές τις τελετές μια αυθεντική, ανεπιτήδευτη ποιότητα. Ο Ιανουάριος είναι πιο δροσερός και κατά διαστήματα βροχερός, αλλά ένα εορταστικό πανηγύρι μέσα σε ένα μικρό φωτισμένο εκκλησάκι ένα κρύο βράδυ είναι μια αξέχαστη εμπειρία.

Αν επισκέπτεστε αποκλειστικά για το αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον, μια πρωινή επίσκεψη την άνοιξη ή το φθινόπωρο σας δίνει καλό φως για φωτογραφία και άνετες θερμοκρασίες για περπάτημα.

Συμβουλές για την επίσκεψη

• Ντυθείτε κατάλληλα. Καλύψτε τους ώμους και τα γόνατα πριν μπείτε σε οποιαδήποτε ορθόδοξη εκκλησία. Ένα ελαφρύ κασκόλ ή ένα σαρόνγκ μέσα σε μια τσάντα αρκεί για επισκέψεις με ζεστό καιρό.
• Θεωρήστε δεδομένο ότι το εκκλησάκι είναι κλειδωμένο. Μην οργανώσετε τη μέρα σας γύρω από την πρόσβαση στο εσωτερικό, εκτός αν έχετε επιβεβαιώσει το πρόγραμμα της γιορτής ή έχετε εντοπίσει εκ των προτέρων τον κάτοχο του κλειδιού.
• Πάρτε μαζί σας νερό. Το νοτιοδυτικό τμήμα της Πάρου έχει λίγα καφέ ή μαγαζιά εκτός των κύριων χωριών. Το καλοκαίρι, κουβαλήστε περισσότερο απ' όσο νομίζετε ότι χρειάζεστε.
• Συνδυάστε το με κοντινά αξιοθέατα. Η νοτιοδυτική άκρη της Πάρου κοντά στην Αλυκή έχει ένα μικρό αεροδρόμιο, ένα όμορφο ψαρολίμανο και ένα υστερορωμαϊκό λατομείο μαρμάρου στο Μαράθι που αξίζει σίγουρα να το συνδυάσετε με μια επίσκεψη στο εκκλησάκι.
• Φωτογραφίστε με σεβασμό. Οι εξωτερικές λήψεις δεν δημιουργούν πρόβλημα. Στο εσωτερικό, αν το εκκλησάκι είναι ανοιχτό, ζητήστε άδεια πριν χρησιμοποιήσετε φωτογραφική μηχανή και ποτέ μη χρησιμοποιείτε φλας κοντά σε εικόνες ή τοιχογραφίες.
• Σημειώστε τη γιορτή του ονόματος. Αν βρίσκεστε στην Πάρο στις 13 Νοεμβρίου και κάποιος στο κατάλυμά σας ή ένας τοπικός γνωστός ονομάζεται Χρυσόστομος ή Χρυσοστόμη, η μέρα έχει κοινωνική σημασία — μια μικρή αναγνώριση μετράει πολύ.
• Ψάξτε αν γίνεται πανηγύρι. Ρωτήστε στο κατάλυμά σας ή στο δημαρχείο στην Παροικιά αν το εκκλησάκι τελεί δημόσιο εορταστικό πανηγύρι. Αυτές οι εκδηλώσεις σπάνια διαφημίζονται στο διαδίκτυο, αλλά είναι ευρέως γνωστές στους ντόπιους.
• Νοικιάστε μεταφορικό μέσο για τη μέρα. Αντί να κάνετε μια ειδική εκδρομή αποκλειστικά για αυτό το εκκλησάκι, εντάξτε το σε μια ολιγόωρη διαδρομή στα νότια χωριά και στις ακτές του νησιού.

Για τον Άγιο

Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος γεννήθηκε στην Αντιόχεια γύρω στο 347 μ.Χ. και έγινε ένας από τους πιο σημαίνοντες χριστιανούς θεολόγους του αρχαίου κόσμου. Υπηρέτησε ως Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως από το 398 έως την εξορία του το 404, θύμα των αυλικών ίντριγκών κατά τη διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορα Αρκαδίου. Πέθανε στην εξορία το 407 κοντά στα Κόμανα του Πόντου, στη σημερινή Τουρκία.

Η φήμη του στηρίχθηκε στο κήρυγμά του — εκφώνησε εκατοντάδες ομιλίες πάνω στις επιστολές και τα ευαγγέλια της Καινής Διαθήκης, πολλές από τις οποίες σώζονται — και στη μεταρρύθμιση του κλήρου και της λειτουργίας στην Κωνσταντινούπολη. Η Θεία Λειτουργία του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου παραμένει η καθιερωμένη λειτουργική μορφή που χρησιμοποιείται στις ορθόδοξες εκκλησίες ανά τον κόσμο τις περισσότερες Κυριακές και γιορτές όλο τον χρόνο, καθιστώντας τον μια εξαιρετικά παρούσα μορφή στην καθημερινή ορθόδοξη πρακτική ακόμη και δεκαέξι αιώνες μετά τον θάνατό του.

Ανακηρύχθηκε επίσημα Διδάσκαλος της Εκκλησίας και του δόθηκε ο τίτλος «Οικουμενικός Διδάσκαλος». Η τιμή του στον κόσμο των ελληνικών νησιών είναι ευρέως διαδεδομένη· εκκλησάκια αφιερωμένα σ' αυτόν εμφανίζονται στη Νάξο, τη Μύκονο, τη Ρόδο, την Κρήτη και σε δεκάδες μικρότερα νησιά, ιδρυμένα συνήθως από οικογένειες των οποίων ο πατριάρχης έφερε το όνομά του ή που απέδιδαν στη μεσιτεία του κάποια προσωπική χάρη.

Στην Πάρο ειδικότερα, το ορθόδοξο εορτολόγιο τηρείται με ζήλο. Η κεντρική εκκλησία του νησιού, η Εκατονταπυλιανή στην Παροικιά, είναι μία από τις σημαντικότερες παλαιοχριστιανικές βασιλικές του Αιγαίου, και η ευρύτερη κουλτούρα της συντήρησης των εκκλησιδιών και του εορτασμού των γιορτών είναι βαθιά ριζωμένη στην τοπική ζωή. Ένα εκκλησάκι σαν τον Άγιο Χρυσόστομο, όσο μικρό κι αν είναι, ανήκει σε αυτή την ίδια ζωντανή παράδοση.