Φηρά

Η Φηρά είναι η διοικητική πρωτεύουσα της Σαντορίνης και η πιο πολυσύχναστη πόλη του νησιού, χτισμένη κατά μήκος του δυτικού χείλους της καλντέρας, σε υψόμετρο περίπου 260 μέτρων. Από την άκρη του γκρεμού, η θέα πέφτει κατευθείαν στον βυθισμένο ηφαιστειακό κρατήρα και απέναντι στον μαύρο λαβικό κώνο της Νέας Καμένης — μια θέα που έχει χαρίσει στην πόλη τη φήμη της και προσελκύει τους περισσότερους επισκέπτες του νησιού, όπου κι αν μένουν.

Πέρα από αυτό το πανόραμα, τα Φηρά φιλοξενούν τα δύο σημαντικότερα μουσεία του νησιού: το Μουσείο Προϊστορικής Θήρας, που εκθέτει ευρήματα από τη θαμμένη πόλη της Εποχής του Χαλκού στο Ακρωτήρι, και το Αρχαιολογικό Μουσείο Θήρας, που καλύπτει το νησί από την Αρχαϊκή περίοδο και μετά. Μόνο αυτά τα δύο ιδρύματα καθιστούν τα Φηρά τον καλύτερο μεμονωμένο σταθμό στη Σαντορίνη για να κατανοήσει κανείς τη βαθιά ιστορία ενός τόπου που διαμορφώθηκε, κυριολεκτικά, από μία από τις μεγαλύτερες ηφαιστειακές εκρήξεις της καταγεγραμμένης προϊστορίας.

Η πόλη είναι επίσης ο κύριος συγκοινωνιακός κόμβος του νησιού. Τα λεωφορεία αναχωρούν και καταφθάνουν από ένα τερματικό σταθμό λίγο ανατολικά της κεντρικής πλατείας (πλατεία Θεοτοκοπούλου), τελεφερίκ συνδέουν το χείλος του βράχου με το παλιό λιμάνι της Σκάλας Φηρών από κάτω, ενώ ταξί και ενοικιαζόμενα οχήματα ξεκινούν από εδώ προς κάθε άλλο χωριό του νησιού.

Τι να Περιμένετε

Τα Φηρά καταλαμβάνουν μια μακριά, στενή λωρίδα πάνω στον γκρεμό, και ο κύριος πεζόδρομος — η οδός Υπαπαντής, με κατεύθυνση περίπου βορρά-νότου — συνδέει τα περισσότερα βασικά αξιοθέατα. Ο δρόμος ανοίγεται επανειλημμένα σε βεράντες με θέα στην καλντέρα, και η απότομη πτώση από αυτές τις βεράντες προς το νερό είναι τόσο απόκρημνη που η θέα προκαλεί πραγματικό ίλιγγο.

Το Μουσείο Προϊστορικής Θήρας βρίσκεται λίγο νότια της κεντρικής πλατείας, στην οδό Μητροπόλεως. Στεγάζει ευρήματα από την ανασκαφή του Ακρωτηρίου — έναν μινωικής επιρροής οικισμό που θάφτηκε από τη μεγάλη έκρηξη της Θήρας γύρω στο 1600 π.Χ. Το κορυφαίο έκθεμα είναι το Χρυσό Αγρίμι, ένα μικρό χυτό χρυσό αντικείμενο εξαιρετικής τέχνης. Θραύσματα τοιχογραφιών, πήλινα αγγεία αποθήκευσης και εργαλεία που ανασύρθηκαν κάτω από μέτρα ηφαιστειακής τέφρας γεμίζουν τις υπόλοιπες προθήκες. Το κτίριο είναι συμπαγές, κλιματιζόμενο και καλά σηματοδοτημένο στα ελληνικά και τα αγγλικά.

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Θήρας βρίσκεται λίγο βορειότερα, κοντά στον σταθμό του τελεφερίκ. Φιλοξενεί κεραμικά, γλυπτά και επιγραφές που καλύπτουν τη Γεωμετρική, Αρχαϊκή, Κλασική και Ελληνιστική περίοδο, συμπεριλαμβανομένων ευρημάτων από την αρχαία πόλη της Θήρας στη ράχη του Μεσαβουνού. Ορισμένα από τα θραύσματα κούρων της Αρχαϊκής περιόδου εδώ συγκαταλέγονται στα καλύτερα δείγματα των Κυκλάδων.

Το Μέγαρο Γκύζη, ένα αναπαλαιωμένο καθολικό αρχοντικό του 17ου αιώνα, λειτουργεί ως πολιτιστικό κέντρο υπό τη Καθολική Επισκοπή Σαντορίνης και φιλοξενεί περιοδικές εκθέσεις ιστορικών χαρτών, χαρακτικών και έργων τέχνης σχετικών με τη Σαντορίνη. Είναι μικρότερο από τα δύο κύρια μουσεία, αλλά συχνά πιο ήσυχο.

Ο Ορθόδοξος Μητροπολιτικός Ναός — ένα μεγάλο ασβεστωμένο κτίριο με μπλε τρούλο — δεσπόζει στο νότιο τμήμα της πεζοδρομημένης περιοχής. Στο εσωτερικό του φιλοξενείται μια αξιόλογη συλλογή μεταβυζαντινών εικόνων. Ντυθείτε σεμνά αν σκοπεύετε να μπείτε.

Ο κεντρικός δρόμος των Φηρών είναι γεμάτος καταστήματα, καφέ και μπαρ. Τα εστιατόρια με θέα στην καλντέρα είναι σταθερά πιο ακριβά από αυτά που βρίσκονται έναν ή δύο δρόμους πιο πίσω. Η ποιότητα ποικίλλει σημαντικά· το καλύτερο φαγητό συνήθως βρίσκεται στους δρόμους ένα τετράγωνο ανατολικά από το χείλος του γκρεμού.

Πώς να Φτάσετε

Με λεωφορείο: Ο σταθμός ΚΤΕΛ Σαντορίνης βρίσκεται στην ανατολική άκρη των Φηρών, λίγα λεπτά με τα πόδια από την κεντρική πλατεία. Τα λεωφορεία κυκλοφορούν συχνά από την Περίσσα, το Καμάρι, την Οία, το Ακρωτήρι και το λιμάνι του Αθηνιού. Το λεωφορείο είναι ο φθηνότερος και συχνά ο πιο αξιόπιστος τρόπος για να φτάσετε στα Φηρά από τα περισσότερα χωριά.

Με αυτοκίνητο ή σκούτερ: Ο κύριος δακτύλιος (η ΕΠ Φηρών-Οίας) οδηγεί απευθείας στα Φηρά από βορρά (προς Ημεροβίγλι και Οία) και νότο (προς Καρτεράδος και Καμάρι). Υπάρχει επί πληρωμή δημόσιο πάρκινγκ στην ανατολική είσοδο της πόλης. Μην επιχειρήσετε να οδηγήσετε μέσα στον πεζόδρομο· οι δρόμοι στενεύουν γρήγορα και δεν υπάρχει πάρκινγκ κοντά στο χείλος της καλντέρας.

Με τελεφερίκ από το παλιό λιμάνι: Αν φτάνετε με μικρή βάρκα ή τέντερ από κρουαζιερόπλοιο που αγκυροβολεί στην καλντέρα, το τελεφερίκ στη Σκάλα Φηρών συνδέει το κάτω λιμάνι με την κορυφή του βράχου σε λίγα λεπτά. Το τελεφερίκ λειτουργεί όλη την ημέρα κατά τη διάρκεια της κρουαζιερικής περιόδου. Εναλλακτικά, μπορείτε να ανεβείτε τα 580 πέτρινα σκαλιά του ζιγκ-ζαγκ μονοπατιού, ή να νοικιάσετε ένα γαϊδουράκι — το τελευταίο είναι μια εμφανής πτυχή της εμπειρίας του λιμανιού, αλλά αμφιλεγόμενη λόγω τεκμηριωμένων ανησυχιών για την καλή μεταχείριση των ζώων.

Με τα πόδια από το Φηροστεφάνι ή το Ημεροβίγλι: Το μονοπάτι στην κορυφή του βράχου που τρέχει βόρεια από τα Φηρά μέσω του Φηροστεφανίου προς το Ημεροβίγλι είναι ένας από τους καλύτερους σύντομους περιπάτους του νησιού — περίπου 3,5 χλμ. με μία κατεύθυνση και συνεχή θέα στην καλντέρα.

Προσβασιμότητα: Ο πεζόδρομος πυρήνας των Φηρών περιλαμβάνει καλντερίμια, σκαλιά και απότομες ανηφόρες. Τα δύο κύρια μουσεία είναι προσβάσιμα σε επίπεδο εδάφους, αλλά η πρόσβαση στο χείλος της καλντέρας από τον σταθμό λεωφορείων απαιτεί να διανύσετε αρκετές σκάλες ή έναν απότομο δρόμο. Οι επισκέπτες με περιορισμένη κινητικότητα θα πρέπει να σχεδιάσουν προσεκτικά τη διαδρομή τους από τον χώρο στάθμευσης.

Καλύτερη Εποχή για Επίσκεψη

Τα Φηρά είναι πιο διαχειρίσιμα τον Απρίλιο, τον Μάιο και τις αρχές Ιουνίου, καθώς και τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο. Η κορύφωση του καλοκαιριού — από τα τέλη Ιουνίου έως τον Αύγουστο — φέρνει πλήθη από κρουαζιερόπλοια που μπορούν να κάνουν τους πεζόδρομους πραγματικά δύσκολους στη διάβαση μεταξύ 10:00 και 17:00. Οι επιβάτες κρουαζιέρας συνήθως επιστρέφουν στα πλοία τους νωρίς το απόγευμα, οπότε το αργά το απόγευμα έως το βράδυ είναι σταθερά το καλύτερο χρονικό παράθυρο κατά την περίοδο αιχμής.

Τα μουσεία είναι πιο δροσερά από τους δρόμους και τείνουν να είναι λιγότερο γεμάτα το πρωί. Το Μουσείο Προϊστορικής Θήρας αποτελεί ιδιαίτερο καταφύγιο σε μια ζεστή μεσημεριάτικη ώρα του Ιουλίου ή του Αυγούστου.

Για τη θέα στην καλντέρα, η ποιότητα του φωτός είναι καλύτερη τις δύο ώρες πριν από το ηλιοβασίλεμα. Το διάσημο ηλιοβασίλεμα της Σαντορίνης είναι ορατό από το χείλος της καλντέρας σε όλα τα Φηρά, αν και οι ειδικά διαμορφωμένες βεράντες ηλιοβασιλέματος στην Οία προσελκύουν μεγαλύτερο πλήθος. Το ηλιοβασίλεμα των Φηρών από τον γκρεμό είναι εξίσου καλό και αισθητά λιγότερο συνωστισμένο.

Τον χειμώνα (Νοέμβριος έως Φεβρουάριος) πολλές επιχειρήσεις κλείνουν και οι συγκοινωνίες περιορίζονται, αλλά το χωριό παραμένει κατοικημένο και τα μουσεία διατηρούν συντομευμένο εποχιακό ωράριο. Η θέα στην καλντέρα με τη χειμερινή διαύγεια — χωρίς καταχνιά — μπορεί να είναι εκπληκτική.

Συμβουλές για την Επίσκεψη

• Προγραμματίστε τουλάχιστον μισή ημέρα αν σκοπεύετε να επισκεφθείτε και τα δύο κύρια μουσεία και να περπατήσετε το μονοπάτι του χείλους προς το Ημεροβίγλι. Μια ολόκληρη ημέρα επιτρέπει ένα γεύμα και εξερεύνηση χωρίς βιασύνη.
• Πηγαίνετε πρώτα στο Μουσείο Προϊστορικής Θήρας. Θέτει το γεωλογικό και ιστορικό πλαίσιο για όλα όσα θα δείτε στη συνέχεια στο νησί, συμπεριλαμβανομένων του Ακρωτηρίου, του Μεσαβουνού και της ίδιας της καλντέρας.
• Αγοράστε συνδυαστικό εισιτήριο αν προσφέρεται στα μουσεία — τα κρατικά μουσεία της Σαντορίνης μερικές φορές προσφέρουν πακέτα εισόδου. Ρωτήστε στο πρώτο μουσείο που επισκέπτεστε.
• Αποφύγετε τα εστιατόρια στο χείλος της καλντέρας τις ώρες αιχμής του μεσημεριανού (13:00–15:00) το καλοκαίρι. Οι τιμές είναι υψηλότερες, η αναμονή μεγαλύτερη, και η θέα δεν είναι καλύτερη από αυτή μιας βεράντας καφέ 20 μέτρα πιο πίσω από το χείλος.
• Τα σκαλιά προς τη Σκάλα Φηρών (το παλιό λιμάνι) είναι μια πραγματική πεζοπορία — περίπου 580 σκαλιά σκαλισμένα στον γκρεμό. Αξίζει να τα κατεβείτε τουλάχιστον μία φορά για την προοπτική, αλλά υπολογίστε την ανάβαση ή το κόστος του τελεφερίκ.
• Κρατήστε το εισιτήριο του λεωφορείου ή φωτογραφίστε το πρόγραμμα στον σταθμό. Τα τελευταία λεωφορεία από τα Φηρά προς τα απομακρυσμένα χωριά μπορεί να είναι νωρίτερα από ό,τι περιμένουν οι επισκέπτες, ιδίως μετά το τέλος της κύριας καλοκαιρινής περιόδου.
• Η Καθολική συνοικία στο βόρειο τμήμα των Φηρών — με επίκεντρο τον Λατινικό Καθεδρικό Ναό του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή — είναι αρχιτεκτονικά ξεχωριστή από την υπόλοιπη, κατά κύριο λόγο ορθόδοξη, περιοχή του νησιού, κληρονομιά της ενετικής και μετέπειτα καθολικής λατινικής παρουσίας. Το Μέγαρο Γκύζη βρίσκεται σε αυτή τη γειτονιά.
• Η στάθμευση στον δρόμο της ανατολικής εισόδου των Φηρών γεμίζει μέχρι τις 09:00 το καλοκαίρι. Χρησιμοποιήστε το καθορισμένο πάρκινγκ και περπατήστε προς την πόλη.

Ιστορία και Πλαίσιο

Ο ρόλος των Φηρών ως πρωτεύουσας του νησιού είναι σχετικά πρόσφατος σε ιστορικούς όρους. Ο αρχικός οικισμός της Σαντορίνης μετά την αρχαιότητα συγκεντρωνόταν στον οχυρωμένο λόφο του Σκάρου, βόρεια του σημερινού Ημεροβιγλίου, ο οποίος λειτούργησε ως διοικητικό κέντρο υπό ενετική κυριαρχία από τον 13ο αιώνα. Μετά από μια σειρά σεισμών που υπονόμευσαν τον Σκάρο, ο πληθυσμός μετατοπίστηκε σταδιακά νοτιότερα κατά μήκος του χείλους της καλντέρας, και μέχρι τον 18ο αιώνα η περιοχή που σήμερα ονομάζεται Φηρά είχε γίνει ο κυρίαρχος οικισμός.

Ο καταστροφικός σεισμός του 1956 — 7,7 βαθμών στην κλίμακα Ρίχτερ — κατέστρεψε μεγάλο μέρος των Φηρών και του κοντινού χωριού της Οίας. Η ανοικοδόμηση που ακολούθησε είναι ο λόγος για τον οποίο μεγάλο μέρος της αρχιτεκτονικής των Φηρών σήμερα φαίνεται ομοιόμορφο: ασβεστωμένες κυβικές μορφές με μπλε τρούλους, χτισμένες εκ νέου κατά κύριο λόγο στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και τη δεκαετία του 1960, σε ένα πρότυπο που έκτοτε έχει γίνει η χαρακτηριστική οπτική ταυτότητα ολόκληρης της Σαντορίνης.

Πριν από τον σεισμό του 1956, τα Φηρά είχαν μια πιο αρχιτεκτονικά ποικίλη εικόνα, με νεοκλασικά αρχοντικά και καθολικά εκκλησιαστικά κτίρια που συσσωρεύτηκαν μέσα από αιώνες φράγκικης και μετέπειτα ευρωπαϊκής εμπορικής επιρροής. Το Μέγαρο Γκύζη επιβιώνει από αυτό το παλαιότερο στρώμα, προγενέστερο της καταστροφής του 1956, και δίνει μια αίσθηση της επιβλητικότερης δημόσιας αρχιτεκτονικής που κάποτε χαρακτήριζε την πόλη.

Η ηφαιστειακή ιστορία που καθορίζει τη Σαντορίνη είναι πιο άμεσα προσβάσιμη μέσα από το Μουσείο Προϊστορικής Θήρας των Φηρών, το οποίο πλαισιώνει την έκρηξη της Θήρας — χρονολογημένη περίπου στο 1600 π.Χ. — ως το γεγονός που εξαφάνισε τον οικισμό της Εποχής του Χαλκού που σήμερα έχει ανασκαφεί στο Ακρωτήρι. Αυτή η έκρηξη αναδιαμόρφωσε τη γεωγραφία του νησιού, κατέρρευσε την κεντρική στεριά στη θάλασσα, και ενδέχεται να συνέβαλε σε κλιματικές διαταραχές που έγιναν αισθητές σε όλη την ανατολική Μεσόγειο. Η καλντέρα που φαίνεται από το χείλος των Φηρών είναι το άμεσο αποτέλεσμα αυτής της κατάρρευσης.